Νεφρολιθίαση και Ουρητηρολιθίαση

Επισκόπηση

Οι λίθοι του ουροποιητικού (ουρολιθίαση) είναι στερεές ορυκτές αποθέσεις που σχηματίζονται στους νεφρούς ή στο ουροποιητικό σύστημα. Αποτελούν συχνή πάθηση, επηρεάζοντας περίπου έναν στους δέκα ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή τους, με εμφανή τάση υποτροπής. Ο συχνότερος τύπος είναι το οξαλικό ασβέστιο, που αντιπροσωπεύει περίπου το 80% των λίθων. Άλλοι τύποι περιλαμβάνουν φωσφορικό ασβέστιο, ουρικό οξύ, στρουβίτη (λίθοι λοίμωξης) και σπανιότερα κυστεϊνικούς λίθους.

Οι λίθοι μπορεί να παραμείνουν στον νεφρό χωρίς να προκαλούν συμπτώματα, ή να μεταναστεύσουν στον ουρητήρα — τον σωλήνα που συνδέει τον νεφρό με την κύστη — προκαλώντας απόφραξη και τον χαρακτηριστικό έντονο πόνο της νεφρικής κολικής.

Συμπτώματα

Ουρητηρική κολική είναι η χαρακτηριστική εκδήλωση λίθου που έχει περάσει από τον νεφρό στον ουρητήρα. Συνήθως περιγράφεται ως:

• Έντονος, ξαφνικός πόνος στο πλευρό που εκτείνεται στη βουβωνική χώρα, όσχεο ή χείλη
• Κολικοειδής χαρακτήρας — πόνος που κλιμακώνεται, φτάνει σε αιχμή και υποχωρεί, έπειτα επανεμφανίζεται
• Συνοδός ναυτία και έμετος
• Αιματουρία (αίμα στα ούρα, ορατό ή μικροσκοπικό)
• Συχνουρία και δυσουρία εάν ο λίθος βρίσκεται στον κατώτερο ουρητήρα

Λίθοι που παραμένουν στον νεφρό μπορεί να προκαλούν αμβλύ άλγος στο πλευρό ή να είναι εντελώς ασυμπτωματικοί.

Σήματα συναγερμού που απαιτούν άμεση προσοχή περιλαμβάνουν πυρετό (που υποδηλώνει λοίμωξη πίσω από αποφραγμένο νεφρό — ουρολογική επείγουσα ανάγκη) ή ανουρία.

Διάγνωση

• CT-KUB (αξονική τομογραφία νεφρών, ουρητήρων, κύστης) — CT χωρίς σκιαγραφικό· αυτή είναι η εξέταση εκλογής, καθώς ανιχνεύει σχεδόν όλους τους τύπους λίθων και παρέχει πληροφορίες για μέγεθος, θέση και απόφραξη
• Ταινία ούρων — συχνά δείχνει αίμα· σε παρουσία πυρετού, η καλλιέργεια ούρων είναι απαραίτητη
• Αιματολογικές εξετάσεις — νεφρική λειτουργία, γενική αίματος, ασβέστιο
• Υπερηχογράφημα — αποφεύγει την ακτινοβολία, χρήσιμο στην εγκυμοσύνη, αλλά λιγότερο ευαίσθητο για ουρητηρικούς λίθους

Μετά από πρώτο επεισόδιο λίθου, μπορεί να γίνει μεταβολική εκτίμηση με συλλογή ούρων 24 ωρών.

Θεραπεία

Συντηρητική αντιμετώπιση Μικροί λίθοι (περίπου λιγότερο από 6 mm) σε ασθενή χωρίς λοίμωξη ή έντονο πόνο μπορούν να αντιμετωπιστούν συντηρητικά με αυξημένη πρόσληψη υγρών, αναλγητικά και άλφα-αποκλειστικό (όπως ταμσουλοσίνη) για να διευκολυνθεί η αυτόματη αποβολή.

Ουρητηροσκόπηση και λιθοτριψία με λέιζερ (URS) Ένα λεπτό εύκαμπτο ή άκαμπτο τηλεσκόπιο εισάγεται μέσω της ουρήθρας και της κύστης στον ουρητήρα ή τον νεφρό. Ενέργεια λέιζερ (holmium ή thulium) χρησιμοποιείται για να θρυμματίσει τον λίθο. Συνήθως τοποθετείται προσωρινός ουρητηρικός stent που αφαιρείται μετά από μία έως δύο εβδομάδες.

ESWL (Εξωσωματική Λιθοτριψία με Κρουστικά Κύματα) Ηχητικά κύματα εστιασμένα εξωτερικά θρυμματίζουν τον λίθο. Αποτελεσματική για νεφρικούς λίθους έως περίπου 2 εκ.· δεν απαιτεί τομή.

PCNL (Διαδερμική Νεφρολιθοτριψία) Για μεγάλους ή σύνθετους νεφρικούς λίθους (συνήθως άνω των 2 εκ.), δημιουργείται μικρός δίαυλος μέσω του δέρματος απευθείας στον νεφρό υπό απεικονιστική καθοδήγηση. Οι λίθοι θρυμματίζονται και αφαιρούνται.

Πρόληψη Η επαρκής ενυδάτωση αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της πρόληψης. Διατροφικές τροποποιήσεις και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, φαρμακευτική αγωγή μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο υποτροπής.